GEO sözlüğü: yapay zekâ görünürlüğünün temel terimleri

Bu sözlük, yapay zekâ görünürlüğü ve GEO (üretken motor optimizasyonu) konuşulurken kullanılan terimleri tek tek ve kısa olarak tanımlar. GeoMono, markaların yapay zekâ yanıtlarındaki görünürlüğünü ölçen bir platformdur; buradaki ölçüm terimleri, ölçümümüzde ve raporlarımızda kullandığımız anlamlarla aynıdır. Her terimin kendi başlığı ve bağlantısı var, bu yüzden bir terimi doğrudan paylaşabilirsiniz.

Bu sözlük nasıl okunur?

Her terimin ilk paragrafı tanımın kendisidir: bir ya da iki cümle, ek bilgi gerektirmeden okunabilir. İkinci paragraf, varsa, terimin pratikte neden önemli olduğunu ya da sık karıştırıldığı terimle farkını anlatır. Terimler üç gruba ayrıldı: temel kavramlar, ölçüm kavramları ve teknik kavramlar. Ölçümün tamamı yöntem sayfamızda yazılı.

En sık karıştırılan terimler

Bu sözlükteki terimlerin bir kısmı birbirine çok yakın ve sık karıştırılıyor. Aşağıdaki tablo farkı tek satırda veriyor; her terimin ayrıntılı tanımı kendi başlığının altında.

Temel kavramlar

GEO (üretken motor optimizasyonu)

GEO, bir markanın, ürünün ya da kurumun yapay zekâ motorlarının ürettiği yanıtlarda doğru anlatılması ve alıcının sorusuna verilen cevapta yer alması için yapılan çalışmadır. İngilizce "generative engine optimization" ifadesinin kısaltmasıdır.

Terim, 2023'te yayımlanıp 2024'te KDD konferansında sunulan "GEO: Generative Engine Optimization" makalesiyle yaygınlaştı. SEO arama sonuçlarındaki sıralamayla, GEO yapay zekâ yanıtının içeriğiyle ilgilenir. Daha uzun bir anlatım GEO nedir sayfasında.

Yapay zekâ görünürlüğü

Yapay zekâ görünürlüğü, bir markanın, alıcıların yapay zekâ motorlarına sorduğu sorulara verilen yanıtlarda ne sıklıkla ve nasıl anıldığıdır. Tek bir sayı değil, her motor için ayrı ölçülen bir sıklıktır.

Yanıt motoru

Yanıt motoru, kullanıcının sorusuna bağlantı listesi yerine yazılı bir cevap üreten yapay zekâ sistemidir. ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity birer yanıt motorudur; Google AI Bakışı ve AI Modu, Google Arama'nın içindeki yanıt yüzeyleridir.

AI Bakışı (AI Overviews)

AI Bakışı, Google'ın arama sonuçlarının üstünde gösterdiği, yapay zekâyla üretilmiş özet cevaptır. Cevabın dayandığı sayfalara destekleyici bağlantılar verir; Google'ın AI özellikleri belgesine göre bu bağlantılar Google Arama'nın dizinindeki sayfalardan seçilir.

Google Türkiye Blogu'na göre AI Bakışı ve AI Modu, Türkiye'de 18 Şubat 2026'dan itibaren kademeli olarak kullanıma açıldı.

AI Modu

AI Modu, Google Arama'da sohbet biçiminde, takip sorularıyla ilerleyen yapay zekâ arama deneyimidir. AI Bakışı'ndan ayrı bir yüzeydir ve aynı soruya farklı cevap ve bağlantılar verebilir.

Ölçüm kavramları

Anılma

Anılma, bir markanın adının yapay zekâ yanıtında, o markayı kastederek geçmesidir. Aynı adı taşıyan başka bir şirketten ya da kişiden söz eden bir yanıt, markanın anılması sayılmaz.

Kaynak gösterme

Kaynak gösterme, bir sitenin ya da sayfanın, yapay zekâ yanıtının dayandığı bağlantılar arasında yer almasıdır. Motor bir sayfayı kaynak gösterip o sayfanın sahibi markanın adını hiç söylemeyebilir.

Anılma ile kaynak gösterme ayrı olaylardır ve ayrı sayılmalıdır. Farkı marka anılması ile kaynak gösterilmesi yazısında örnekleriyle anlattık.

Adı geçmeden soru

Adı geçmeden soru, bir alıcının bir yapay zekâ motoruna soracağı gibi yazılmış, ölçülen markanın adını içermeyen sorudur. "İstanbul'da hangi muhasebe programı küçük işletmeler için uygun?" böyle bir sorudur; "X programı iyi mi?" değildir.

Görünürlük bu sorularla ölçülür. Markanın adını içeren bir soruda motor adı zaten söyler; o yanıt markanın bilindiğini değil, sorunun kendisini yansıtır.

Görünürlük oranı

Görünürlük oranı, bir motorda ölçülebilen adı geçmeden soruların kaçında markanın anıldığıdır. "40 sorunun 12'sinde anıldı" gibi bir sayı çifti olarak yazılır ve her motor için ayrı verilir.

Motorların oranlarını tek bir sayıda birleştirmek, bir motordaki güçlü sonucu ötekindeki zayıf sonucun arkasına saklar. Bu yüzden oran motor motor okunur.

Ölçülemeyen yanıt

Ölçülemeyen yanıt, motorun hata verdiği, zaman aşımına uğradığı ya da yanıtı okunamadığı için ölçülemeyen yanıttır. "Marka anılmadı" sayılmaz: oranın hesabına girmez, ayrıca yazılır ve yeniden denenir.

Ölçülemeyen bir yanıtı "anılmadı" saymak, bir sağlayıcı kesintisini marka hakkında bir bulgu gibi raporlamak olur. Ne kadar yanıtın ölçülemediğini yazmayan bir rapor, olduğundan kesin görünür.

Soru seti

Soru seti, bir marka için ölçümden önce kayda alınan, sürümlü soru listesidir. Aynı set her ölçümde yeniden sorulur, böylece iki ölçüm birbiriyle karşılaştırılabilir.

Aylık ölçüm

Aylık ölçüm, markanın kayıtlı soru setinin beş motorda düzenli olarak yeniden sorulmasıdır. Görünürlük oranı ve önceki ölçümle karşılaştırma yalnızca bu ölçümden hesaplanır.

Hızlı kontrol

Hızlı kontrol, tek bir konu için markanın kendi yazdığı 5 ila 20 soruyla yapılan kısa ölçümdür. O konuda yapay zekânın kimi andığını ve yanıtların hangi kaynaklara dayandığını gösterir; oran, puan ya da gidişat vermez.

Az sayıda soru sabit bir oran söylemez: aynı soru farklı günlerde farklı yanıt alabilir. Bu yüzden hızlı kontrolün sayıları bir örneklemdir ve aylık ölçümün yerini tutmaz.

Tam rapor

Tam rapor, aylık ölçümden çıkan rapordur: her motor için görünürlük oranı, önceki ölçümle karşılaştırma, markanın yerine anılan rakipler, yanıtların dayandığı kaynaklar ve yapılacaklar.

Adaş

Adaş, ölçülen markayla aynı ya da çok benzer adı taşıyan başka bir şirket, ürün ya da kişidir. Bir yanıtta adın geçmesi, markanın kastedildiğini kanıtlamaz; adaşlar ayıklanmadan sayılırsa oran şişer.

Sıradaki adım

Siteniz yapay zekâ tarayıcılarına açık mı?

Alan adınızı yazın. Ücretsiz tarama, yapay zekâ tarayıcılarının sitenize erişip erişemediğini ve sayfalarınızın alıntılanabilir olup olmadığını ölçer. Kayıt, kart ya da e-posta istemez.

Alan adınızÜcretsiz tara

Teknik kavramlar

Yapılandırılmış veri

Yapılandırılmış veri, bir sayfanın içeriğini makinelerin okuyabileceği standart bir biçimde tarif eden koddur; çoğunlukla schema.org sözlüğüyle ve JSON-LD biçiminde yazılır. Bir sayfanın bir makale, bir ürün ya da bir şirket olduğunu ve kimin yayımladığını açıkça söyler.

Google'ın yapılandırılmış veriye giriş belgesi, bu işaretlemenin sayfadaki içerikle aynı şeyi söylemesi gerektiğini yazar. GEO açısından önemini yapılandırılmış veri ve GEO yazısında anlattık. Bu sözlüğün kendisi de her terimi bir tanımlı terim olarak işaretliyor.

llms.txt

llms.txt, bir sitenin kök dizinine konan ve yapay zekâ sistemlerine sitenin en önemli sayfalarını kısa açıklamalarla listeleyen düz metin dosyasıdır. Jeremy Howard tarafından 3 Eylül 2024'te önerildi.

Bir öneridir, standart değildir; motorların bu dosyayı ne ölçüde okuduğu açık değil. Ne zaman işe yarayıp yaramadığını llms.txt işe yarıyor mu yazısında tartıştık.

Yapay zekâ tarayıcısı

Yapay zekâ tarayıcısı, bir yapay zekâ şirketinin web sayfalarını okumak için kullandığı otomatik programdır. Bir kısmı modelleri eğitmek, bir kısmı kullanıcının sorusunu cevaplarken sayfayı o an okumak için çalışır.

Site sahibi robots.txt dosyasıyla hangi tarayıcıya izin verdiğini belirler. Bir tarayıcıyı engellemek, o motorun sitenizi kaynak gösterememesine yol açabilir; ayrıntılar robots.txt ve yapay zekâ botları rehberinde.

Web araması (grounding)

Web araması, bir yanıt motorunun cevabı yazmadan önce web'de arama yapıp bulduğu sayfalara dayanmasıdır; İngilizce "grounding" de denir. Web araması yapılan yanıtlar genellikle kaynak gösterir, yapılmayanlar modelin kendi bilgisinden gelir.

Motorların bir kısmı her soruda arar, bir kısmı aramanın gerekip gerekmediğine soruya göre karar verir. Bu yüzden aynı soru bir motorda kaynaklı, ötekinde kaynaksız cevaplanabilir.

IndexNow

IndexNow, bir sitenin yeni ya da değişen sayfalarını arama motorlarına anında bildirdiği açık bir protokoldür. Bing ve Yandex gibi motorlar kullanır; Bing'in dizini Copilot'u ve ChatGPT'nin web aramasını da besler.

Google IndexNow'u kullanmaz; Google'a yeni sayfaları bildirmek için Search Console kullanılır. Ayrıntılar IndexNow'un sitesinde.

Sık sorulan sorular

GEO ile SEO aynı şey mi?

Hayır. SEO, bir sayfanın arama sonuçlarında üst sıralarda görünmesiyle ilgilenir. GEO, bir markanın yapay zekâ yanıtının içinde doğru anlatılmasıyla ve anılmasıyla ilgilenir. İkisi birbirini destekler: yanıt motorları sayfaları çoğu zaman bir arama dizininden bulur. Bu yüzden iyi bir SEO temeli GEO için de gerekir, ama tek başına yetmez: yanıtın içinde markanın nasıl anlatıldığı ayrıca ölçülmelidir.

Anılma ile kaynak gösterme arasındaki fark nedir?

Anılma, markanın adının yanıtta geçmesidir. Kaynak gösterme, markanın sitesinin yanıtın dayandığı bağlantılar arasında olmasıdır. Bir motor sitenizi kaynak gösterip adınızı söylemeyebilir ya da adınızı kaynak göstermeden söyleyebilir. İkisini ayrı saymak, görünürlüğü doğru okumanın ilk koşuludur; birini ötekinin yerine koymak oranı olduğundan yüksek ya da düşük gösterir.

Görünürlük neden adı geçmeden sorulan sorularla ölçülür?

Çünkü markanın adını içeren bir soruda motor adı zaten tekrar eder. Alıcı bir ürün ya da firma ararken markanın adını bilmiyorsa, motorun o markayı kendisinin önerip önermediği ancak adı geçmeden sorulan sorularla görülür. Markanın adını içeren sorular itibarı ve bilinirliği anlamak için yine işe yarar, ama görünürlük oranına katılmaz.

Hızlı kontrol neden oran vermez?

Çünkü 5 ila 20 soru sabit bir oran söylemeye yetmez; aynı soru farklı günlerde farklı yanıt alabilir. Hızlı kontrol kimin anıldığını ve hangi kaynakların gösterildiğini söyler. Oran ve gidişat yalnızca aylık ölçümde, kayıtlı soru setiyle hesaplanır. Hızlı kontrol, bir içerik değişikliğinden sonra ya da tek bir konuya hızlıca bakmak için uygundur; markanın genel görünürlüğünü göstermez.